Η ΚΥΠΡΟΣ ΣΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΑΘΛΗΤΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΟΥ 19ΟΥ ΑΙΩΝΑ  ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΥΣ ΟΛΥΜΠΙΑΚΟΥΣ ΑΓΩΝΕΣ

=======================

Παρασκευά  Σαμάρα

 

           Ο τελευταίος αιώνας της τουρκοκρατίας στο νησί σε τίποτε δεν διέφερε από τους προηγούμενους ,παρά  τις εξαγγελίες για ισονομία και ίση μεταχείριση των πολιτών με  τις συνθήκες   των Χάττι σερίφ (1839) και Χάττι Χουμαγιούν(1856) τις οποίες  υπέγραψε ο Σουλτάνος . Η καταπίεση[1] που υφίσταντο οι υπόδουλοι κάτοικοι του νησιού  διατηρήθηκε  στα  ίδια επίπεδα  κι ο λαός της Κύπρου δεν έπαψε να αναζητά διεξόδους, να αναζητά τη  λύτρωση  και να οραματίζεται την ελευθερία του.

            Σε ένα τέτοιο κοινωνικό πλαίσιο ,και με αυτούς τους προσανατολισμούς δεν ήταν τυχαίο που η Κύπρος συντρόφεψε τους επαναστατημένους στην Ελλάδα ομόθρησκους ομόγλωσσους και όμαιμους  Έλληνες

         Αυτή δε η σχέση δεν αφορούσε  μόνο την ελληνική επανάσταση του 1821 αλλά και άλλες σημαντικές κοινωνικοπολιτισμικές αλλαγές που συντελέστηκαν στον ελεύθερο στη συνέχεια ελλαδικό  χώρο. Όπως λόγου χάριν η εξέλιξη των αθλητικών πραγμάτων με την  αναζήτηση του αρχαίου αθλητικού ιδεώδους και η μετεξέλιξη των λαϊκών αγώνων σε επίσημο θεσμό από τα μέσα του 19ου αιώνα και εξής, με τις Ζάππειες Ολυμπιάδες (1859,1874,1877,1889) και τέλος η αναβίωση των Ολυμπιακών αγώνων του 1896.

            Ειδικά, λοιπόν, μετά το 1821 και ακόμα περισσότερο μετά το1878 όταν η Κύπρος περνά στην κατοχή της Αγγλίας ,οι σχέσεις της Ελλάδας και της Κύπρου εθνοπολιτιστικά γίνονται πολύ στενές.

Κύπριοι αθλητές στην Ελλάδα μετά το 1821

            Πολλοί  ήσαν οι Κύπριοι που μετείχαν  στην  ελληνική  Επανάσταση  του  1821  αλλά  και  σε  άλλους  αγώνες στη συνέχεια   για  την  απελευθέρωση της Ελλάδας  από  τον  τουρκικό ζυγό,  άλλοι  παρέμειναν  εκεί  και  άλλοι  επέστρεψαν  στο  νησί. Εκεί  σπούδαζαν  οι  νέοι  της  Κύπρου  σε  Γυμνάσια(της Σύρου και των Αθηνών)  και  Πανεπιστήμια,  καταλαμβάνοντας, αρκετοί,  και  ψηλά  αξιώματα. Μεταξύ  αυτών  θα  συναντήσουμε  και  αθλητές.

            Για  παράδειγμα  ο  Κύπριος  Κωνσταντίνος  Αντωνίου  ως  ναύτης  του  Ελληνικού  Πολεμικού  Ναυτικού,  έλαβε  μέρος  στους  στρατιωτικούς  αγώνες  που  έγιναν  στα  Μέγαρα  στην  Ελλάδα  το  1829  και  νίκησε  στο  “άλμα[2]. Λίγο  αργότερα το  1859  στην  πρώτη  Ζάππεια  Ολυμπιάδα  θα  διακριθεί  στον  ακοντισμό  "εις  ευθυβολίαν"  ο  Ηλίας  Κύπριος[3]  του  λόχου  των  επίλεκτων  που  στη  συνέχεια  δίδαξε  γυμναστική  στη  Σύρο.

            Στην  ίδια  την  Κύπρο  όμως  η  κατάσταση  ήταν όπως ήδη αναφέρθηκε  πολύ  δύσκολη  μέχρι  το  1878,  οπότε  οι  Άγγλοι  αγόρασαν  το  νησί  από  τους  Τούρκους.

            Αλλά  ακόμα  και τότε τα  εμπόδια  για  τον  αθλητισμό  ήσαν  ανυπέρβλητα  λόγω  της  Αγγλικής  κατοχής  και  εξαιτίας  του  γεγονότος  ότι  οι  Άγγλοι  προσπαθούσαν  να  επιβάλουν  το  Αγγλικό  "spor"[4].

            Ο  λαός  της  Κύπρου  επιθυμούσε την περίοδο εκείνη έντονα , Ελευθερία  και  Ένωση  με  τους  άλλους  Έλληνες  που  κατοικούσαν  στην  Ελλάδα  και  τα  βλέμματα  του  ατένιζαν  την  Αθήνα. Τα  πρώτα  λοιπόν  μηνύματα  για  την  αναβίωση  των  Ολυμπιακών  Αγώνων  και  του  επίσημου  Αθλητισμού  έφθασαν  αμέσως στην  Κύπρο  από  την  Ελλάδα , μέσα  από  επισκέψεις  προς  την  Αθήνα και  την  κυκλοφορία  Ελλαδικών  εφημερίδων[5],  κατάσταση  για  την  οποία  η  Αγγλική  Διοίκηση  εξέφραζε  ισχυρές  αντιρρήσεις και προσπάθησε να παρεμποδίσει  την είσοδο και την κυκλοφορία τους.

             Ταυτόχρονα   με  την  ίδρυση  Αθλητικών  συλλόγων  στην  Ελλάδα,  από το  1892 μέχρι το 1896  και  παρά  τις Αγγλικές  επιφυλάξεις,  ιδρύθηκαν  και  στην  Κύπρο  από  αθλητικές  προσωπικότητες,  δύο  Αθλητικοί  Σύλλογοι,  ο  Γυμναστικός  Σύλλογος  Ονήσιλος (Γ.Σ.Ο.)  και  ο  Γυμναστικός  Σύλλογος  Παγκύπρια (Γ.Σ.Π.) που  υπήρξαν  το  1897  και  ιδρυτικά μέλη  της αθλητικής Ομοσπονδίας  Σ.Ε.Α.Γ.Σ.  Ελλάδος. Το  1896  θα  ιδρυθεί  και  ο  Γ.Σ. Ζήνων. Μεταξύ  άλλων  μπορούν   να   αναφερθούν   δύο  τέτοιες  προσωπικότητες:

¾Ο  Θεοφάνης  Θεοδότου,  φοιτητής  της  Νομικής  Σχολής  Αθηνών  έλαβε  μέρος  στην  4η  Ζάππεια  Ολυμπιάδα[6]  στην  Αθήνα  1889  και  ήταν 1ος νικητής  στους  κρίκους Γυμναστικής. Ηγήθηκε  στην  εκστρατεία  για  την  ίδρυση  του  Γυμναστικού  Συλλόγου  Παγκύπρια (ΓΣΠ)[7]  αλλά  και  των  άλλων  Κυπριακών  Συλλόγων[8]  και  οργάνωσε  στη  συνέχεια  πολλούς  αγώνες. Αργότερα  θα  γίνει  πρόεδρος  του  Γυμναστικού  Συλλόγου  Παγκύπρια  ο  Ιωάννης  Φραγκούδης  1ος  νικητής  στη  σκοποβολή  στους  Διεθνείς  Ολυμπιακούς  Αγώνες  του  1896[9].

            Ο  Φραγκούδης  επίσης,  ήταν  δραστήριος,  άνθρωπος  της  πέννας  και  φίλαθλος,  αρθρογράφησε  στις  εφημερίδες  της  τότε  εποχής  προετοιμάζοντας  τον  λαό  της  Κύπρου  στη  συμμετοχή  του  στα  αθλητικά  δεδομένα  της  εποχής  του.

            Ανάλογη ήταν  και η προσφορά του Ανδρέα Θεμιστοκλέους[10] ο οποίος ίδρυσε το πρώτο δημόσιο γυμναστήριο στη Λεμεσό, πρωτοστάτησε στη διάδοση της ευγενούς άμιλλας και του αθλητισμού και υπήρξε Πρόεδρος και ιδρυτής του Γυμναστικού Συλλόγου Ολύμπια (Γ.Σ.Ο.),μαζί με τον Νικόλαο ΚΛ. Λανίτη τον Χρ. Σώζο, και άλλους, εισηγητής της καθιέρωσης των Παγκυπρίων αγώνων,  και τέλος οργανωτής τους  και γυμνασίαρχος επί σειράν ετών .        

           Ο  κόσμος  της  Κύπρου  αγκάλιασε  πολύ  θερμά  τον  κλασσικό  αθλητισμό  στα  πρώτα  του  βήματα  στο   νησί.

             Ξεφυτρώνουν  τοπικοί αθλητικοί αγώνες,  όχι  μόνο  στις  πόλεις  αλλά  και  στα  χωριά. Τα  στάδια  εξάλλου  γεμίζουν  ασφυκτικά, όπως  συμβαίνει  σήμερα  στο  ποδόσφαιρο.

           

Κύπρος και οι Ολυμπιακοί αγώνες του 1896

       Για τη διοργάνωση των Ολυμπιακών αγώνων μικρό μέρος συμμετοχής έχει και η Κύπρος .  Ο Ανδρέας Θεμιστοκλέους περιλαμβάνεται στην Τρίτη επιτροπή των Ολυμπιακών Αγώνων, η οποία αφορούσε την «Παρασκευή Ελλήνων αθλητών».

Εξάλλου ο Τιμολέων Ι. Φιλήμων Δήμαρχος Αθήνας(1877-1891) Κύπριος στην Καταγωγή  μετά από έντονη  επιθυμία του Βικέλα  επιλέγηκε ως   Γραμματέας της Οργανωτικής επιτροπής  των Ολυμπιακών αγώνων. Από τη θέση αυτή πρόσφερε τόσα (π.χ. είχε πείσει[11] τον Γ. Αβέρωφ να αναστηλώσει το παναθηναϊκό στάδιο για τις ανάγκες των Ολυμπιακών αγώνων)  ώστε  στον Τύπο της εποχής αλλά και στη συνείδηση του κόσμου να θεωρείται ισάξιος με τον Βικέλα.[12]   

       Στο πνεύμα της συμμετοχής στην αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων, έγιναν στις αρχές του 1896  οι  πρώτοι  Παγκύπριοι  Αγώνες  και  παρά  τις  οποιεσδήποτε  αντιρρήσεις  των  Άγγλων,  οι  νικητές  των  Παγκυπρίων[13],που τελέστηκαν στις 3 και 4 Φεβρουαρίου[14]  ταξίδεψαν  και  έλαβαν  μέρος  στους Α΄ Πανελλήνιους  αγώνες στο Παναθηναϊκό στάδιο στις 9 και 10 Μαρτίου του 1896.

            Στόχος  των  Πανελληνίων  αγώνων  ήταν  η  επιλογή  των  καλύτερων  αθλητών. Οι  νικητές  θα  αντιπροσώπευαν  την  Ελλάδα  στους  Ολυμπιακούς  Αγώνες  το  1896.

            Μεταξύ  των  Κυπρίων αθλητών   που έλαβαν μέρος ,  επιλέχθηκαν  και  Κύπριοι[15]  όπως  ο  Ανδρέου  Αναστάσιος  που  κέρδισε  στα  110μ  εμπόδια,  ο  Χαράλαμπος Νικολαϊδης στα 800μ.,ο Ιωάννης Φραγκούδης.

             Στους  Ολυμπιακούς ο Φραγκούδης  κατετάγη 1ος στη σκοποβολή 25 μ. με πιστόλι και 2ος  στο αγωνίσματος σκοποβολής δια τυφεκίου300 μέτρων[16] .  Ο  Ανδρέου  κατετάγη  3ος  στη  σειρά[17]  του. Τέλος  νικητής του μαραθωνίου ποδηλατικού δρόμου[18] την 7η ημέρα(31 Μαρτίου), ήταν ο Α. Κωνσταντινίδης γιος του Αναστάσιου Κωνσταντινίδη από το χωριό Τρίκωμο ο οποίος είχε από παλιά εγκατασταθεί στην Αθήνα.

 Η   αθλητική σύνδεση Ελλάδας και Κύπρου   

  Oι Αγώνες στίβου θα εξελιχθούν στη συνέχεια, στην Κύπρο, σε εθνικές συγκεντρώσεις και πλήθος νέων θα προσελκύονται από τα θέλγητρα της ευγενούς άμιλλας και του αγώνα, οι δε κερκίδες θα γεμίζουν με ενθουσιώδεις μικρούς, μεγάλους, γυναίκες και άνδρες.     

Από  τη  χρονιά  εκείνη  και  εξής  οι  αθλητές  της  Κύπρου θα μετέχουν  στους  Βαλκανικούς αγώνες  και  τις  Ολυμπιάδες  υπό  την  σημαία  της  Ελληνικής  Εθνικής  ομάδας  μέχρι  και  το  1983-4[19].

            Αξίζει    να  αναφερθεί  το  γεγονός  ότι  οι  Πανελλήνιοι  Αγώνες  του  1925 (ΙΣΤ’)  οργανώθηκαν  στην  Κύπρο[20]  από  τον  Γυμναστικό  Σύλλογο  Ονήσιλο (Γ.Σ.Ο.)  με  τη  συμμετοχή  πολλών  Γυμναστικών  Συλλόγων  από  την  Ελλάδα.(μεταξύ 16 Συλλόγων, ο  ΓΣΠ  κατέλαβε  την  6η  θέση  και  ο  ΓΣΟ  την  14η. Ο  ΓΣΠ  όμως  είχε  κερδίσει  τα  περισσότερα  χρυσά  μετάλλια.

            Οι  εναρκτήριες  ομιλίες  στα στάδια,  οι  ογκώδεις  συγκεντρώσεις,  οι  ζητωκραυγές  του  κόσμου  και  η  συμπεριφορά  της  οργανωτικής  επιτροπής  που  είχε  εθνικούς  προσανατολισμούς,  ενόχλησε  την  Αγγλική Διοίκηση  που  παρακολουθούσε  από  πολύ  νωρίς  με  δυσφορία  τα  δρώμενα.

            Οι  Άγγλοι  προσπάθησαν  με  ποικίλους  τρόπους  να  επέμβουν  παρακολουθώντας  λεπτομερώς  και  καταγράφοντας  τα  όσα γίνονταν,  όπως  συμπεραίνεται  από  ανέκδοτα  έγγραφα  που  βρίσκονται  στο  Δημόσιο  Αρχείο  της  Κύπρου.[21]

            Το  πρόβλημα  ήταν  το  γεγονός  ότι  ο  λαός  είχε  συνδέσει  την  αναβίωση  και    διεξαγωγή  των  Αγώνων,  τον  ίδιο  τον  Αθλητισμό,  με  την  αρχαία  Ελλάδα,  τις  ρίζες  του  και  την  Ελευθερία.

            Έτσι  οι  αγώνες  αποτελούσαν  για  το  λαό  έκφραση  της  ανάγκης  για  Ελευθερία. Αυτή  την  τάση  για  Ελευθερία,  οι   Κύπριοι  την  έδειξαν  με  την  ετήσια  συμμετοχή  των  Κυπριακών  Αθλητικών  Συλλόγων  στους  Πανελλήνιους  Αγώνες, ήδη από την καθιέρωση του θεσμού(1896), που συνεχίστηκε και μετά την Κυπριακή ανεξαρτησία(1960)  μέχρι  το  1983  και  κατ’ επέκταση  με  τη  συμμετοχή   ως  μέλη  της  ελληνικής  ομάδας  στους  Ολυμπιακούς  Αγώνες  μέχρι το  1980.

            Μπορούμε  για παράδειγμα  να  θυμηθούμε  τη  συμμετοχή  του  Σταύρου  Τζωρτζή  στα  400μ  εμπόδια  και  την  5η  Ολυμπιακή  νίκη  του  στο  Μόναχο  το  1972.

            Δεν  πρέπει  ακόμα  να  ξεχάσουμε  εδώ  τις  πάμπολλες  συμμετοχές  των  Κυπρίων  Αθλητών  με  την  Ελληνική  ομάδα  στους  Βαλκανικούς  Αγώνες. Όλοι  θυμόμαστε  ή  έχουμε  ακούσει  για  τους  μεγάλους  μας  αθλητές  Στέλιο Κυριακίδη  ,  Φραγκούδη  και τη Δόμνα Λανίτου

            Μέχρι  το  1984  η  συμμετοχή  των  Κυπρίων  στην  Ολυμπιακή  κίνηση  ακολουθεί  την  Ελληνική  Ολυμπιακή  Επιτροπή  στις  Συνόδους  της  Ολυμπίας.

            Από  το  1984  όμως  ιδρύεται  η  Κυπριακή  Ολυμπιακή  Επιτροπή  που  αναγνωρίσθηκε  ως  επίσημο  μέλος  της  Διεθνούς  Ολυμπιακής  Επιτροπής  το  1978.  

             Η  Κύπρος,   κουβαλώντας   αιώνες τώρα τον  "αρχαίο" ελληνικό   χαρακτήρα  της,  ακολουθεί,  ,  σταθερά  την  πορεία  του  Ολυμπισμού στους  ψηλούς  του  στόχους , πλάι στην Ελλάδα, σφραγίζοντας, στις παρυφές του ελληνισμού μαζί με το Αιγαίο και τη Θράκη ένα ιστορικό και   αθλητικό συνάμα  συμβόλαιο,   στο διηνεκές.         

 

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

 1. Για τους σκοτεινούς αιώνες της Τουρκοκρατίας εντοπίζεται πληθώρα Βιβλιογραφίας και αρχειακού υλικού, για καταπίεση, εκπατρισμό, πνευματικό σκότος. Πιο συγκεκριμένα βλέπε Παρασκευά Σαμάρα.(1996)."Η αφύπνιση του Κυπριακού Ελληνισμού 1821-1881", Επετηρίδα Κυπριακής Εταιρείας Ιστορικών Σπουδών, Τόμος Γ’, Λευκωσία 1997, σ.σ.157-167.

Doros Alastos. (1976).“Cyprus in History”, London  , p.p.239-301.

Χατζηδημητρίου Κάτια. (1987)."Ιστορία της Κύπρου", Λευκωσία 1987, σ.σ.224-273 κ.α.

Κύρρη Κώστα.(1984)."Ανατομία του Οθωμανικού καθεστώτος στην Κύπρο 1570-1878", Διαλέξεις Λαϊκού Πανεπιστημίου, Τόμος 1,  Λευκωσία , σ.65

2.  Παρασκευά Σαμάρα.(1992)."Η αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων στην Ελλάδα 1797-1859", Αθήνα , σ.14

3. Εφημερίδα "Αθηνά" αρ.2826, 28/11/1859

4. Δημόσιο Αρχείο Κύπρου, SΑ1/1809/11/1, αρ.44, brizam sports 1927, 1911 κ.α. (Περί εισαγωγής νέων αγωνισμάτων)

5.  Περί της παρεμπόδισης κυκλοφορίας Ελλαδικών εφημερίδων ,Αρχείο Υπουργείου Εξωτερικών Ελλάδος (ΑΥΕ), 1879, φακ.58/3 αρ.251, 31/3/1879, συνημμένο 29/10 Απριλίου 1879 και ο.π. Π. Σαμάρα ο.π.  "Η αφύπνιση.."

6.  Μανιτάκη Παύλου.(1962)."100 χρόνια Νεοελληνικού Αθλητισμού 1830-1930", Αθήνα  ,

7.  Τα  ιδρυτικά μέλη ήταν οι Αντώνιος Θεοδότου(1859-1926 Δικηγόρος), Θεοφάνης  Θεοδότου(1863-1942 Ιατρός)  και Αριστόδημος Φοινιεύς

ο.π. Μανιτάκη Παύλου οπ.παρ., σ.29, Αντώνη Δράκου(1996) "Ο Κυπριακός Κλασσικός Αθλητισμός μέχρι το διαχωρισμό από το ΣΕΓΑΣ", Κοινόν Κυπρίων 30, Αθήνα, σ.34

8.  Παύλου Αγγελινίδη(1973) "Ο Κυπριακός αθλητισμός από το 1989 μέχρι σήμερα Κλασσικός Αθλητισμός στην Κύπρο 1892-1925", Λεμεσός  , σ.1-2, 58 , και

Χατζηβασιλείου Α.(2004 ).Ιστορία του Κυπριακού Αθλητισμού τόμος Α΄,σ.207

9.  Εφημερίδα "Αλήθεια", 12/24 Απριλίου 1896, αρ.788, εν Λεμεσώ. Νικητής:"Αγών δια πιστολίου από 25 μέτρων Ι. Φραγκούδης, Έλλην".

10.  Μυριανθόπουλου Κλεόβουλου. (1938). «Δύο μεγάλαι μορφαί .  Ανδρέας Θεμιστοκλέους, Χριστόδουλος Σώζος»,Λεμεσός σ.21

11. Λινάρδος Πέτρος.(2002002). « Από το όραμα στην πράξη .Δημήτριος Βικέλας»Αθήνα,σ.85 και Μανιτάκης Π. ,ο.π. σ.44

12. Ο.π. Λινάρδος Π., σ 161

13.  Αγγελινίδη Παύλου, ο.π. σ.5  εφημ."Αλήθεια " ο.π.

14. Ζαννέττου Φίλιου. (1911 ). « Ιστορία της νήσου Κύπρου από Αγγλικής κατοχής μέχρι σήμερον», εν Λάρνακι, σ.888

15.  εφημ."Αλήθεια" ο.π.

16. Βαρώνου δε Κουπερτέν, Τιμολέοντος Φιλήμονος, Ν.Γ,Πολίτου και Χαράλαμπου Άννινου.(αναδημοσίευση 2000). «Ολυμπιακοί Αγώνες εν Αθήναις 1896», μέρος β, σ.48

17. Μανιτάκης ο.π. σ.59

18.  Εφημερίδα. «Σάλπιγξ».,13/4/1896,αρ.576

19.  Γεωργιάδη Δήμου "" Κοινόν Κυπρίων 30, 2.4.96, σ.38

20.  Αγγελινίδη Π., ο.π. σ.189 και Μανιτάκη σ.432

21.  Δημόσιο Αρχείο Κύπρου, SΑ1/702/24, 6 Μαΐου 1924, SΑ1/825/29 ,5-7/5/1929